Skład chemiczny soku brzozowego i klonowego (Birch and Maple saps chemical composition)
Zbliża się wiosna, przyroda budzi się do życia. Wkrótce zacznie płynąć sok z brzóz i klonów. Jedni twierdzą, że w soku nie ma nic wartościowego i że to tylko lekko słodkawa woda. Inni przeciwnie – uważają, że sok zawiera mnóstwo różnorodnych substancji potrzebnych i korzystnych dla organizmu człowieka. Jak jest naprawdę?
W internecie udało mi się znaleźć trochę rzetelnych danych. Zaciekawił mnie zwłaszcza artykuł specjalistów z Wydziału Technologii Żywności Łotewskiego Uniwersytetu Rolniczego (odnośnik poniżej). Po polsku tytuł tej publikacji brzmiałby mniej więcej tak: „Oznaczanie związków biologicznie czynnych i substancji mineralnych w łotewskim soku brzozowym i klonowym”.
Determination of Bioactive Compounds and Mineral Substances in Latvian Birch and Maple Saps
Māra Kūka1 / Ilze Čakste1 / Endija Geršebeka1
1Faculty of Food Technology, Latvia University of Agriculture, Lielā iela 2, Jelgava, LV-3001, LATVIA
Citation Information: Proceedings of the Latvian Academy of Sciences. Section B. Natural, Exact, and Applied Sciences. Volume 67, Issue 4-5, Pages 437–441, ISSN (Print) 1407-009X, DOI: 10.2478/prolas-2013-0069, December 2013
Ponieważ Litwa i Łotwa są bliskimi sąsiadami (o podobnym klimacie), można przypuszczać, że skład chemiczny soku z litewskich brzóz i klonów będzie podobny. Proponuję najpierw zapoznać się z wynikami analiz chemicznych przedstawionymi w publikacji – później krótko je skomentuję.
Tabela 1. Wybrane wskaźniki jakości soków.
Sok brzozowy Sok klonowy
Przewodność elektryczna właściwa
(PEW), μS/cm 629 967
Kwasowość miareczkowa,
mmol NaOH/L 0,50 0,70
Białka, mg/L 127 171
Kwas askorbinowy (witamina C), mg/L 3,2 8,8
Przeciwutleniacze, mg/L 0,35 0,77
P.S. W artykule jednostki PEW podano w S/cm, czyli w jednostkach milion razy większych. Mam nadzieję, że autorki artykułu nie będą miały mi za złe tej poprawki.
Krótki komentarz: jak widać, sok brzozowy i klonowy zawiera wcale niemało różnych substancji. Przede wszystkim chcę zwrócić uwagę na PEW, która jest naprawdę wysoka. Przypomnę, że PEW jest proporcjonalna do stężenia elektrolitów. Dla porównania: PEW wody z wileńskiego ujęcia Antaviliai waha się w okolicach 500 μS/cm, czyli soli jest w niej mniej niż w soku brzozowym i prawie dwa razy mniej niż w soku klonowym. Oba rodzaje soku zawierają też białka, a nawet trochę witaminy C.
Ze wstydem przyznam, że nie bardzo wiem, jakie substancje chemiczne zalicza się do „przeciwutleniaczy”. W zasadzie przeciwutleniaczami należałoby nazywać reduktory. Jednak reduktorami (słabszymi lub silniejszymi) są wszystkie substancje organiczne. Nie jest więc jasne, dlaczego białka i kwas askorbinowy wyodrębniono osobno – tym bardziej że kwas askorbinowy jest dość silnym reduktorem. Podejrzewam, że autorki artykułu same nie do końca rozumieją, czym są przeciwutleniacze. Termin ten jest ostatnio szeroko stosowany, zwłaszcza w reklamach różnych suplementów. Przeciwutleniaczom przypisuje się cudowne właściwości – twierdzi się na przykład, że wiążą „wolne rodniki” i w ten sposób spowalniają procesy starzenia. Jedno jest pewne: w tej dziedzinie wciąż pozostaje bardzo wiele niejasności.
Tabela 2. Stężenia węglowodanów w soku.
Sok brzozowy Sok klonowy
Glukoza, g/L 4,46 1,33
Fruktoza, g/L 5,39 0,55
Sacharoza (cukier) 0,58 17,95
Krótki komentarz: jak widać, sok brzozowy zawiera znacznie więcej glukozy i fruktozy niż sok klonowy. Z sacharozą (cukrem) jest natomiast odwrotnie: w soku klonowym jest jej około 30 razy więcej niż w brzozowym. Organizm może bezpośrednio przyswoić tylko glukozę i fruktozę. Sacharoza musi zostać najpierw rozłożona i dopiero wtedy jest przyswajana.
Tabela 3. Stężenia substancji mineralnych w soku.
Sok brzozowy Sok klonowy
mg/L Jełgawa Ozolpils Tukums Ozolpils
Wapń 53,3 41 61 91
Potas 41,1 66,4 70,1 78,9
Mangan 0,5 0,52 – 0,24
Żelazo 0,10 – – –
Siarczany 36,1 34,0 39 62,3
Chlorki – 9,0 9,0 12,0
Fosforany 6,3 7,2 12,6 –
Jon amonowy 0,06 – 0,10 –
Azotany 15 15 15 15
Azotyny 0,026 0,039 – 0,378
Krótki komentarz: jak widać, oba rodzaje soku zawierają sporo substancji mineralnych. Sądzę, że skład mineralny soku zależy przede wszystkim od składu mineralnego gleby i wód gruntowych. Nieco dziwią mnie dość wysokie stężenia jonów potasu – w soku klonowym przewyższają one nawet stężenia jonów wapnia. Jeśli tak jest naprawdę, to dobry znak: potas jest organizmowi bardzo potrzebny. Z drugiej strony dane z tabeli 3 pokazują, że korzenie drzew potrafią pobierać z gleby i wód gruntowych biogeny niezbędne do wzrostu, czyli azot, potas i fosfor.
Teraz o obiecanych własnych badaniach. Niestety, w tym roku nie udało się przeprowadzić poważniejszych analiz. Tak się złożyło, że w czasie, gdy płynął sok z brzóz i klonów, zajmowała mnie ciekawa praca związana z wodami. Kiedy dobiegła końca, sok już nie płynął. Zebrać można było zaledwie 10–12 mL soku brzozowego, a taka ilość nie wystarczała do poważniejszej analizy. Zmierzono więc jedynie pH i przewodność elektryczną właściwą (PEW). Wyniki są następujące:
pH …………… 5,78;
PEW …………. 833 μS/cm.
Nieco zaskoczyła mnie dość niska wartość pH. Z drugiej strony wszystkie warzywa i owoce są mniej lub bardziej kwaśne (pH < 7). Dlaczego z sokiem miałoby być inaczej?
Dość wysoka wartość PEW wskazuje, że sok brzozowy zawiera sporo substancji mineralnych (elektrolitów).

