Skład chemiczny soku brzozowego i klonowego (Birch and Maple saps chemical composition)

Skład chemiczny soku brzozowego i klonowego (Birch and Maple saps chemical composition)

Zbliża się wiosna, przyroda budzi się do życia. Wkrótce zacznie płynąć sok z brzóz i klonów. Jedni twierdzą, że w soku nie ma nic wartościowego i że to tylko lekko słodkawa woda. Inni przeciwnie – uważają, że sok zawiera mnóstwo różnorodnych substancji potrzebnych i korzystnych dla organizmu człowieka. Jak jest naprawdę?

W internecie udało mi się znaleźć trochę rzetelnych danych. Zaciekawił mnie zwłaszcza artykuł specjalistów z Wydziału Technologii Żywności Łotewskiego Uniwersytetu Rolniczego (odnośnik poniżej). Po polsku tytuł tej publikacji brzmiałby mniej więcej tak: „Oznaczanie związków biologicznie czynnych i substancji mineralnych w łotewskim soku brzozowym i klonowym”.

Determination of Bioactive Compounds and Mineral Substances in Latvian Birch and Maple Saps

Māra Kūka1 / Ilze Čakste1 / Endija Geršebeka1

1Faculty of Food Technology, Latvia University of Agriculture, Lielā iela 2, Jelgava, LV-3001, LATVIA

Citation Information: Proceedings of the Latvian Academy of Sciences. Section B. Natural, Exact, and Applied Sciences. Volume 67, Issue 4-5, Pages 437–441, ISSN (Print) 1407-009X, DOI: 10.2478/prolas-2013-0069, December 2013

Ponieważ Litwa i Łotwa są bliskimi sąsiadami (o podobnym klimacie), można przypuszczać, że skład chemiczny soku z litewskich brzóz i klonów będzie podobny. Proponuję najpierw zapoznać się z wynikami analiz chemicznych przedstawionymi w publikacji – później krótko je skomentuję.

Tabela 1. Wybrane wskaźniki jakości soków.

                                                                   Sok brzozowy                                         Sok klonowy

Przewodność elektryczna właściwa

(PEW), μS/cm                                                 629                                                       967

Kwasowość miareczkowa,

mmol NaOH/L                                                0,50                                                      0,70

Białka, mg/L                                                 127                                                        171

Kwas askorbinowy (witamina C), mg/L           3,2                                                          8,8

Przeciwutleniacze, mg/L                                   0,35                                                       0,77

P.S. W artykule jednostki PEW podano w S/cm, czyli w jednostkach milion razy większych. Mam nadzieję, że autorki artykułu nie będą miały mi za złe tej poprawki.

Krótki komentarz: jak widać, sok brzozowy i klonowy zawiera wcale niemało różnych substancji. Przede wszystkim chcę zwrócić uwagę na PEW, która jest naprawdę wysoka. Przypomnę, że PEW jest proporcjonalna do stężenia elektrolitów. Dla porównania: PEW wody z wileńskiego ujęcia Antaviliai waha się w okolicach 500 μS/cm, czyli soli jest w niej mniej niż w soku brzozowym i prawie dwa razy mniej niż w soku klonowym. Oba rodzaje soku zawierają też białka, a nawet trochę witaminy C.

Ze wstydem przyznam, że nie bardzo wiem, jakie substancje chemiczne zalicza się do „przeciwutleniaczy”. W zasadzie przeciwutleniaczami należałoby nazywać reduktory. Jednak reduktorami (słabszymi lub silniejszymi) są wszystkie substancje organiczne. Nie jest więc jasne, dlaczego białka i kwas askorbinowy wyodrębniono osobno – tym bardziej że kwas askorbinowy jest dość silnym reduktorem. Podejrzewam, że autorki artykułu same nie do końca rozumieją, czym są przeciwutleniacze. Termin ten jest ostatnio szeroko stosowany, zwłaszcza w reklamach różnych suplementów. Przeciwutleniaczom przypisuje się cudowne właściwości – twierdzi się na przykład, że wiążą „wolne rodniki” i w ten sposób spowalniają procesy starzenia. Jedno jest pewne: w tej dziedzinie wciąż pozostaje bardzo wiele niejasności.

Tabela 2. Stężenia węglowodanów w soku.

                                                                 Sok brzozowy                        Sok klonowy     

Glukoza, g/L                                             4,46                                       1,33

Fruktoza, g/L                                            5,39                                       0,55

Sacharoza (cukier)                                  0,58                                        17,95

Krótki komentarz: jak widać, sok brzozowy zawiera znacznie więcej glukozy i fruktozy niż sok klonowy. Z sacharozą (cukrem) jest natomiast odwrotnie: w soku klonowym jest jej około 30 razy więcej niż w brzozowym. Organizm może bezpośrednio przyswoić tylko glukozę i fruktozę. Sacharoza musi zostać najpierw rozłożona i dopiero wtedy jest przyswajana.

Tabela 3. Stężenia substancji mineralnych w soku.

                                         Sok brzozowy                                             Sok klonowy

      mg/L                    Jełgawa      Ozolpils                              Tukums      Ozolpils

Wapń                            53,3            41                                          61                91

Potas                            41,1             66,4                                     70,1             78,9

Mangan                     0,5               0,52                                     –                  0,24   

Żelazo                          0,10              –                                          –                     –    

Siarczany                       36,1             34,0                                     39                 62,3

Chlorki                        –                 9,0                                       9,0                12,0

Fosforany                       6,3               7,2                                      12,6                 –

Jon amonowy                   0,06              –                                         0,10                 –

Azotany                        15                  15                                       15                 15

Azotyny                         0,026           0,039                                      –                 0,378

Krótki komentarz: jak widać, oba rodzaje soku zawierają sporo substancji mineralnych. Sądzę, że skład mineralny soku zależy przede wszystkim od składu mineralnego gleby i wód gruntowych. Nieco dziwią mnie dość wysokie stężenia jonów potasu – w soku klonowym przewyższają one nawet stężenia jonów wapnia. Jeśli tak jest naprawdę, to dobry znak: potas jest organizmowi bardzo potrzebny. Z drugiej strony dane z tabeli 3 pokazują, że korzenie drzew potrafią pobierać z gleby i wód gruntowych biogeny niezbędne do wzrostu, czyli azot, potas i fosfor.

Teraz o obiecanych własnych badaniach. Niestety, w tym roku nie udało się przeprowadzić poważniejszych analiz. Tak się złożyło, że w czasie, gdy płynął sok z brzóz i klonów, zajmowała mnie ciekawa praca związana z wodami. Kiedy dobiegła końca, sok już nie płynął. Zebrać można było zaledwie 10–12 mL soku brzozowego, a taka ilość nie wystarczała do poważniejszej analizy. Zmierzono więc jedynie pH i przewodność elektryczną właściwą (PEW). Wyniki są następujące:

pH …………… 5,78;

PEW …………. 833 μS/cm.

Nieco zaskoczyła mnie dość niska wartość pH. Z drugiej strony wszystkie warzywa i owoce są mniej lub bardziej kwaśne (pH < 7). Dlaczego z sokiem miałoby być inaczej?

Dość wysoka wartość PEW wskazuje, że sok brzozowy zawiera sporo substancji mineralnych (elektrolitów).